nederlands / english


Peperklip

De Peperklip is een van de meest bekende en misschien wel beruchte woningbouwprojecten van Rotterdam. Het gebouw markeert het einde van de kleinschaligheid of kneuterigheid in de Nederlandse architectuur. Het grootschalige bouwblok aan de Rosestraat vormt ook de opmaat naar de ontwikkeling van de Kop van Zuid.

Grootschalig

 

In de stadsvernieuwingsarchitectuur van de jaren zeventig was kleinschaligheid het sleutelwoord. Ook in uitbreidingswijken kwam deze bouwstijl meer en meer in zwang. Het was een logische, maar doorgeslagen reactie op de monotone hoogbouw en rijtjeshuizen uit de jaren zestig. Eén van de eerste architecten die openlijk kritiek leverde op deze nieuwe kneuterigheid of neo-truttigheid was Carel Weeber.


In Rotterdam realiseerde hij een groot aantal woningbouwprojecten. Met de Peperklip maakte hij een belangrijk statement. Het bouwblok heeft zoals de naam aangeeft de vorm van een open gebogen paperclip. Het bijna 500 meter lange woongebouw bevat 555  woningwetwoningen. Weeber verklaarde de grootschaligheid van het bouwblok uit de omgeving. Het gebouw moest het kunnen opnemen tegen de grootschalige havenelementen in de directe omgeving en sloot qua lengte aan op de aanwezige woningbouw in lintbebouwing van de Rosestraat en Oranjeboomstraat. Omdat de bewonersorganisatie Feijenoord/Afrikaanderwijk zich keerde tegen de plannen van de gemeente om een Eroscentrum in het Poortgebouw te vestigen, kwam de ontwikkeling van het gebied aan de Binnenhaven/Spoorweghaven buiten de reguliere stadsvernieuwingspraktijk. Het plan van Weeber kwam in de plaats van de bebouwingsvoorstellen die Stadsontwikkeling had gemaakt voor dit gebied. Deze bestonden voornamelijk uit korte woonblokken van vier of vijf bouwlagen.

 

Binnenterrein

 

De Peperklip is een bijna gesloten bouwblok van langgerekte stroken van vier bouwlagen en ronde koppen van zeven en negen bouwlagen. De ronde koppen bevatten maisonnettes aan galerijen, aan de uiteinden ontsloten door liften. In de langgerekte bouwdelen bevinden zich portiekflats. Het gebouw bevat 555 woningwetwoningen: 197 drie-, 134 vier- en 148 vijfkamerwoningen en 76 hvat-eenheden (voor jongeren). De woningen op de begane grond zijn bestemd voor invaliden en bejaarden. Het binnengebied was bedoeld als collectieve tuin, maar bevat maar gedeeltelijk openbaar groen. De privé-tuinen en speciaal ontworpen prefab aluminium bergingen domineren het binnengebied. Het binnenterrein was oorspronkelijk bereikbaar door acht poorten, die tegenwoordig afgesloten zijn.

 

Bouwtechniek

 

Het bouwblok heeft een gevel van betonelementen met gekleurde tegeltjes in een vrolijk patroon. De vierkante tegeltjes van 10 bij 10 centimeter zijn in zes kleuren: wit, grijs, zwart, rood, geel en blauw. De grafische patronen met de gekleurde gevelelementen hebben geen verband met de achterliggende woningen. De gevel is een autonoom, abstract ontwerp. Iedere woning heeft een loggia, een inpandig balkon, dat de gevelcompositie niet beïnvloedt. In speciale gevelelementen boven de portieken aan de Rosestraat staat de tekst: de peperklip anno 1980. De gevelelementen zijn compleet met aluminium kozijnen en glas aangevoerd en gemonteerd. De constructie is uitgevoerd als gietbouw. Door de grote repetitiefactor van het grootschalige project was het mogelijk de afwijkende, gebogen gevelelementen binnen de gangbare budgetten van de stadsvernieuwing te realiseren. De gesloten kopgevels zijn bekleed met witte golfplaatpanelen met een grijze rand.

 

Omstreden

 

Al vanaf de presentatie van de eerste plannen was de Peperklip omstreden. Architectuurcritici beschreven het gebouw als onherbergzaam, kil en genadeloos. Anderen roemden de tijdloze, rationele architectuur en zagen het gebouw als een bevrijding uit de heilloze kleinschaligheid. Op de woningplattegronden werd weinig kritiek geleverd. Tijdens de eerste jaren bleef het gebouw in de publiciteit. Er waren problemen met geluidshinder in de ronde koppen, waar het geluid weerkaatst werd door de tegels, hoewel ook de luidruchtige bewoners de schuld kregen. Veel problemen met het beheer van het gebouw zouden het gevolg zijn van een verkeerd woningtoewijzingsbeleid van de gemeente. Sinds de aanleg van de Kop van Zuid met de woningbouw van de Stadstuinen en de Landtong valt de Peperklip qua omvang niet meer uit de toon.


Weeber maakte na de Peperklip nog enkele rigoureuze woningbouwplannen: het stedenbouwkundig plan voor de Venserpolder in Amsterdam (1982) en de Zwarte Madonna in Den Haag (1985). Dit laatste gebouw is in 2007 gesloopt. Niet omdat het slecht functioneerde of omdat er niemand wilde wonen, maar omdat het in de weg stond voor de plannen met het stadscentrum. De Peperklip is in 1995 gerenoveerd. De poorten naar het binnenterrein zijn afgesloten en de metalen schuurtjes zijn vervangen door houten bergingen. De bergingen zijn zoveel mogelijk binnen het gebouw gerealiseerd waardoor het binnenterrein opener en overzichtelijker is geworden. Bij een tweede renovatie in 2007 werd niet alleen het gebouw aangepakt, maar werd vooral ingezet op beheer en leefstijlen. In de ronde koppen zijn jongeren en studenten, die minder problemen hebben met geluidsoverlast, gehuisvest. De entrees zijn na een prijsvraag onder jonge architecten vernieuwd door Henk Snoeks.


Literatuur:

  • Plan 1983-9
  • Bouw 1983-14/15
  • Architectural Review 1985-1
  • Renovatie & Onderhoud 1995-12
  • Stadsvernieuwing Rotterdam 1974-1984, 1984
  • E. Taverne - Carel Weeber, architect, 1990
  • M. Wallinga - Een tweede jeugd voor de Peperklip, Rotterdam 1995 de Architect 2010-6




Architect
Carlos José Maria Weeber

Bouwjaar
1979 - 1982

Adres
Rosestraat, Stootblok, Draaischijf
3071 AK Rotterdam

verwijder van mijn route
voeg toe aan route


Beluister audiofragment

Routes

bekijk alle routes